La Pro Svizra Rumantscha (PSR)

La Pro Svizra Rumantscha s’engascha per ina Rumantschia progressiva ed averta. Sco uniun idependenta vul la PSR dar impuls novs a la politica da linguas.

L'uniun Pro Svizra Rumantscha (PSR) è vegnida fundada il 1992 cun la finamira da crear ina gasetta quotidiana rumantscha. Dapi che La Quotidiana exista, sa deditgescha la PSR ad auters projects en connex cun la promoziun da la lingua rumantscha. Ils ultims onns è l'uniun p.ex. sa participada a la realisaziun d'in med d'instrucziun rumantsch per persunas betg rumantschas e d'in champ da vacanzas per uffants rumantschs. Actualmain è la PSR tranter auter vidlunder da realisar in barat da classas da scola tranter ils differents idioms.

Ils statuts da l'uniun PSR

I. Num, sedia ed intent

Num, sedia

Art. I

Cun num "Pro Svizra Rumantscha" exista in'uniun tenor ils art. 60 fin 79 dal Cudesch civil svizzer, uschè lunsch che quests statuts na fixesehan nagut auter. La sedia da l'uniun vegn fixada da la suprastanza.

Intent

Art. 2

1. L'uniun ha l'intent da mantegnair e promover la lingua e cultura rumantscha, en spezial dentant:

a) dad edir ina gasetta quotidiana rumantscha en ils idioms existents ed en rumantsch grischun.

b) da promover la litteratura, la scolaziun e la perscrutaziun rumantscha ed en spezial la perfecziun dals schurnalists rumantschs.

2. L'uniun ha ultra da quai l'intent da garantir la quadrilinguitad da la Svizra. Ella sustegna, uschè lunsch che quai para cunvegnent, era las stentas da la Lia rumantscha e da sias societads affiliadas.

II. Commembranza

Recepziun

Art. 3

Mintga persuna natirala, che ha cumplenì il l6avel onn da naschientscha, po daventar commembra da l'uniun. Era societads e persunas giuridicas pon vegnir recepidas sco commembras.

La suprastanza decida sin fundament dad ina dumonda en scrit davart la recepziun. Ella po era refusar la recepziun.

Fin da la commembranza

Art. 4

La commembranza scada:

a) tras extrada che sto vegnir declerada a la suprastanza a

b) tras la mort;

c) tar persunas giuridicas, societads simplas, societads collectivas e comnmanditaras tras dissoluziun;

d) tras exclusiun che la suprastanza po decider cun inditgar ils motivs. La persuna exclusa ha in dretg da recurs a la proxinma radunanza ordinaria da l'uniun. Il recurs è d'inoltrar cun brev inscritta al president per mauns da la radunanza da l'uniun entaifer 30 dis suenter avair retschet la communicaziun da l'exclusiun.

Dretg sin la facultad da l'uniun

Art. 5

Tuts dretgs e tuttas pretensiuns persunalas da commembers da l'uniun sin la facultad da l'uniun èn exclus. En spezial han commembers che sortan u che vegnan exclus nagin dretg sin la facultad da l'uniun.

III. Meds

Contribuziun da conmember

Art. 6

Mintga commember da l'uniun ha da prestar ina contribuziun annuala che duai esser pli auta per persunas giuridicas e societads da conimerzi che per persunas natiralas.

Commembers che sortan u che vegnan exclus han da pajar la contribuziun annuala fin a la fin da l'onn da gestiun current.

Ulteriurs meds

Art. 7

Ulteriurs meds da l'uniun vegnan acquistads tras contribuziuns privatas e publicas, tras donaziuns da tutta spezia, tras servetschs ed occurenzas.

Fauturs vegnan, sin giavisch, orientads periodicamain davart activitads impurtantas e davart conclus. Ils fauturs n'han nagin dretg da votar e d'eleger.

Art. 8

Per las obligaziuns da l'uniun garantescha sulettamain la facultad da l'uniun.

Mintga respunsabladad persunala dals commembers per las obligaziuns da l'uniun e exclusa; per persunas ch'ageschan per l'uniun vala l'art. 55, al. 3 dal Cudesch civil svizzer.

IV. Organisaziun

Organs

Art. 9

Ils organs da l'uniun èn:

  • la radunanza da l'uniun;
  • la suprastanza;
  • il post da controlla.

Radunanza da 1'uniun

Art. 10

La radunanza ordinaria da l'uniun vegn convocada da la suprastanza, per regla entaifer ils quatter prims mais da l'onn.

La suprastanza u 5 pertschient dals commembers pon pretender la convocaziun dad ina radunanza extraordinaria che sto avair lieu entaifer dus mais dapi l'inoltraziun da la dunmonda.

La convocaziun a la radunanza da l'uniun succeda en scrit, il pli tard 20 dis avant il di da la radunanza, ed ha dad inditgar las tractandas.

Mintga commember ha il dretg da far propostas per mauns da la proximna radunanza da l'uniun. Talas propostas en dad inditgar sin la glista da tractandas, uschè lunsch che las propostas èn vegnidas communitgadas a la suprastanza cun brev inscritta almain 30 dis avant la radunanza.

Presidenza

Art, 11

Manader da la radunanza da l'uniun è il president e, sche quel è impedì, in auter commember da la suprastanza.

Il parsura numna ils dumnbravuschs.

L'actuar maina il protocol davart las decisiuns e las elecziuns fatgas da la radunanza.

Il protocol è da signar dal parsura e da l'actuar.

Abilitad da decider

Art. 12

Mintga radunanza convocada tenor ils statuts è cumpetenta da decider, independentamnain dal dumber dals commembers preschents.

Tractandas

Art. 13

Decisiuns pon sulettamnain vegnir prendidas davart dumondas allegadas sin la glista da tractandas.

Dretg da vuschar

Art. 14

Mintga commnember ha ina vusch en la radunanza da l'uniun. Substituziun è exclusa.

Persunas giuridicas exequeschan lur dretg da vuschar tras in represchentant designà explicitaniain per questa funcziun.

Conclus

Art. 15

La radunanza prenda sias decisiuns cun la maioritad da las vuschs inoltradas.

Il president votescha era. En cas d'egualitad da las vuschs decida tar conclus il president cun ina segunda vusch, tar elecziuns la sort.

Elecziuns e votaziuns succedan avertamnain, uschè lunsch che la radunanza na decida betg il scrutini.

Commembers da l'uniun han da s'abstegnair tar conclus che pertutgan els sezs.

Cumpetenzas

Art. 16

Mintg'onn ha lieu alamain ina radunanza da l'uniun. Quella ha las sequentas cumpetenzas nuntransferiblas:

  1. eleger la suprastanza da minimal 15 commembers sco era il president par la durada da 3 onns. Reelecziun e pussaivla, maximal 3 giadas (en tut pia per 4 periodas);
  2. eleger 2 revisurs da quint sco era il suppleant per la durada da 3 onns;
  3. fixar las contribuziuns annualas;
  4. sancziunar il rapport annual dal president, il quint annual ed il preventiv sco era dar distgargia a la suprastanza ed al post da controlla;
  5. decider davart midadas dals statuts;
  6. revocar il mandat da commembers da la suprastanza, dal revisurat e da las cumissiuns, elegids da la radunanza da l'uniun;
  7. decider davart recurs en il senn da l'art. 4 da quests statuts;
  8. decider davart la dissoluziun e la liquidaziun da la facultad da l'uniun;
  9. decider davart chaussas adossadas ad ella da la lescha u dals statuts sco ara davart tuttas tematicas da la glista da tractandas.

Suprastanza

Art. 17

La suprastanza, elegida da la radunanza, sa constituescha sezza (vicepresident, actuar, cassier).

La suprastanza elegia in comité executiv da 5 commembers.

La suprastanza fixescha il post admninistrativ (secretariat).

Ella regla la legitimaziun da suttascriver par l'uniun.

Convocaziun

Art. 18

La suprastanza sa raduna sin invit dal president uschè savens sco che las fatschentas pretendan.

5 comnmemnbers da la suprastanza pon pretender la convocaziun dad ina seduta da suprastanza che ha dad avair lieu entaifer las trais emnnas suenter la dumonda.

La convocaziun a sedutas da suprastanza è da far a scrit, par regla 10 dis avant, ad ha dad infurmar davart las tractandas.

Davart las tractativas è da manar in protocol.

Conclus

Art. 19

La suprastanza prenda sias decisiuns e fa las alacziuns cun la maioritad da las vuschs dals commemnbers preschents. Il president votescha era; en cas d'egualitad da las vuschs dat il president la decisiun da tagl.

Decisiuns davart ina proposta fatga pon ara vegnir prendidas sin via da correspundenza u tras votaziun telegrafica, nun ch'in commember da suprastanza pretandia la deliberaziun orala. Ina decisiun e accaptada, usche lunsch che la maioritad da tut ils commembers da suprastanza èn d'accord. Quests conclus èn medemamain da protocollar.

Tractandas

Art. 20

Davart dumondas ordaifer la glista da tractandas po sulettamain vegnir decidi, sche tuts commembers da suprastanza consentan.

Cumpetenzas da la suprastanza

Art. 21

La suprastanza decida davart tuttas dumondas che nun èn delagadas explicitamain ad in auter organ, en spazial davart:

  • manar l'uniun e realisar l'intent da l'uniun;
  • exequir las decisiuns da la radunanza da l'uniun;
  • represchentar l'uniun envers terzas persunas;
  • decider davart l'administraziun e l'investiziun da la facultad da l'uniun. La suprastanza dispona - ordaifer il preventiv annual - dad in credit da max. fr. 50'000.--;
  • elavurar reglamnents;
  • far contracts, decider davart introducir process, retrair tgisas e far enclegientschas;
  • elegr ils commembers dal comité da patrunadi sco era cumissiuns installadas da la suprastanza; recepir ed excluder commembers sut resalva dal dretg da recurs a la radunanza da l'uniun;
  • convocar la radunanza da l'uniun;
  • orientar ils fauturs davart activitads impurtantas da l'uniun.

Comité da patrunadi

Art. 22

In comité da patrunadi sustegna las intenziuns da l'uniun Pro Svizra Rumantscha. Sco commembers dal comité da patrunadi pon vegnir elegidas persunalitads cun merits spezials par il mantegniment da la lingua e da la cultura rumantscha u talas che vulan s'engaschar per las finamiras da la Pro Svizra Rumantscha. Ils commembers dal comité da patrunadi han naginas obligaziuns finanzialas envers l'uniun..

Indemnisaziun

Art. 23

La suprastanza po indenmnisar commembers da la suprastanza e da l'uniun per lur expensas, sedutas e lavurs en interess da l'uniun.

Ella decida ara davart l'indemnisaziun dal post admninistrativ (secretariat).

Post da controlla

Art. 24

Il post da controlla consista da dus revisurs e d'in suppleant che vegnan elegids mnintga 3 onns. Els én reelegibels 3 giadas. Els examineschan la gestiun da l'uniun e dattan annualmain rapport en scrit par mauns da la radunanza da l'uniun

V. Determinaziuns finalas

Dissoluziun

Art. 25

La dissoluziun da l'uniun po vegnir decidida sulettamimain dad ina radunanza convocada exclusivamain per questa tractanda. Par prender questa decisiun dovri ina maioritad da vuschs da 2/3 dals commembers preschents.  

Liquidaziun

Art. 26

La suprastanza exequescha la liquidaziun e fa in rapport ed il quint final per mauns da la radunanza.

La radunanza da l'uniun decida davart l'applicaziun dad in eventuaI avanzamant da las activas.

Registraziun en il register da commerzi

Art. 27

La suprastanza ha da laschar registrar l'uniun en il register da commerzi dal Grischun.

Entrada en vigur

Art. 28

Quests statuts én vegnids approvads a chaschun da la radunanza da fundaziun dals 7 da novembar 1992 ed entran immediatamain an vigur.

 

Il president: Toni Cantieni

L'actuar: Giusep Capaul